ข้ามไปที่เนื้อหา

บทที่ 1: ระบบไฟล์ และการเดินทางในระบบ

1.1 ระบบไฟล์คือต้นไม้เดียว

Linux ไม่มี C:\ หรือ D:\ — ทุกอย่างต่อจาก / (root) ต้นไม้เดียว อุปกรณ์ถูก "ต่อ" เข้ามาเป็นโฟลเดอร์ (mount) ไม่ใช่ไดรฟ์แยก

โฟลเดอร์สำคัญที่ต้องรู้:

Path เก็บอะไร บนเครื่องนี้
/etc config ของระบบ os-release, apt/, passwd
/usr/bin โปรแกรมที่ติดตั้งจาก package 257 ไฟล์ (ls /usr/bin \| wc -l)
/var ข้อมูลที่เปลี่ยนตลอด (log, cache, DB) apt cache อยู่ที่นี่
/home, /root บ้านของผู้ใช้ / ของ root คุณอยู่ที่ /root
/tmp ไฟล์ชั่วคราว tmpfs — หายเมื่อ host เคลียร์
/proc, /sys "หน้าต่าง" มองเข้า kernel (ไม่ได้อยู่บนดิสก์) proot bind มาจาก Android

1.2 Absolute vs Relative path

pwd                  # /root            ← ตำแหน่งปัจจุบัน
cd /usr/bin          # absolute: เริ่มจาก /
cd ../etc            # relative: เทียบจากที่ปัจจุบัน → /usr/etc (ไม่มี!)
cd /var/log          # ต้องมี / นำหน้าเสมอถ้าเริ่มจาก root
cd ~                 # ~ = /root (ค่า $HOME) ไม่ใช่ /home/root
cd -                 # กลับไปโฟลเดอร์ก่อนหน้า (สลับไปมาเร็วมาก)

กับดักคลาสสิก: cd ../etc ให้ /usr/etc ไม่ใช่ /etc — เพราะ .. ขึ้นไปแค่ชั้นเดียว

1.3 ls ที่ควรใช้จริง

ls -l        # long: สิทธิ์ เจ้าของ ขนาด วันที่
ls -la       # + ไฟล์ซ่อน (ขึ้นต้นด้วย .)
ls -lh       # ขนาดอ่านง่าย (K/M/G)
ls -lt       # เรียงใหม่→เก่า
ls -ltr      # เก่า→ใหม่ (ตัวท้ายสุดที่เราเพิ่งแก้) ← ใช้บ่อยที่สุด
ls -ld /tmp  # ดู "โฟลเดอร์นั้น" ไม่ใช่ "ของข้างใน"

อ่าน output ให้เป็น — บรรทัดจริงจากเครื่องนี้:

drwxr-xr-x. 2 root root 3452 Nov 14 12:42 bin
│└┬┘└┬┘└┬┘  │    │     │      │
│ │  │  │   │    │     │      └─ ชื่อ
│ │  │  │   │    │     └──────── เวลาที่แก้ล่าสุด
│ │  │  │   │    └────────────── ขนาด (byte)
│ │  │  │   └─────────────────── กลุ่ม
│ │  │  └─────────────────────── เจ้าของ
│ │  └────────────────────────── สิทธิ์ "คนอื่น" (other)
│ └───────────────────────────── สิทธิ์ "กลุ่ม" (group)
└─────────────────────────────── สิทธิ์ "เจ้าของ" (user)
  d = directory, - = ไฟล์ปกติ, l = symlink
ln -s go-v1.27.4 go          # symbolic link (ชี้ชื่อ)
ln go-v1.27.4/go go2         # hard link (ชี้ inode เดียวกัน — ใช้ได้เฉพาะไฟล์)
readlink -f ~/.local/opt/go  # /root/.local/opt/go-v1.27.4 ← ปลายทางจริง

นี่คือเหตุผลที่ go env GOROOT รายงาน go-v1.27.4 ไม่ใช่ go — โปรแกรมถาม kernel ว่า "ตัวฉันอยู่ path จริงไหน"

1.5 find — ค้นหาที่ทรงพลังกว่า ls

find /etc -name "*.conf" -type f            # หาไฟล์ .conf
find ~ -maxdepth 2 -type d -name "*go*"     # หาโฟลเดอร์ชื่อมี go ลึกไม่เกิน 2 ชั้น
find /var/log -mtime -1                     # แก้ไขภายใน 24 ชม.
find . -size +100M                          # ไฟล์ใหญ่กว่า 100 MB
find . -name "*.tmp" -delete                # ⚠️ ลบจริง — ใส่ -print ก่อนเสมอ

1.6 แบบฝึกหัด (ลองเลย 3 ข้อ)

# 1) หาว่า Debian เวอร์ชันอะไร และ kernel ที่ proot หลอกไว้คืออะไร
cat /etc/debian_version; uname -r

# 2) หาไฟล์ config ใน /etc ที่ใหญ่สุด 5 อัน (ใบ้: find + du + sort)
find /etc -type f -exec du -h {} + 2>/dev/null | sort -rh | head -5

# 3) พิสูจน์ว่า symlink กับไฟล์จริงไม่เหมือนกัน
ls -l ~/.local/opt/          # go เป็น l (link)
stat ~/.local/opt/go         # ดู inode
stat ~/.local/opt/go-v1.27.4 # inode ต่างกัน