บทที่ 1: ระบบไฟล์ และการเดินทางในระบบ¶
1.1 ระบบไฟล์คือต้นไม้เดียว¶
Linux ไม่มี C:\ หรือ D:\ — ทุกอย่างต่อจาก / (root) ต้นไม้เดียว อุปกรณ์ถูก "ต่อ" เข้ามาเป็นโฟลเดอร์ (mount) ไม่ใช่ไดรฟ์แยก
โฟลเดอร์สำคัญที่ต้องรู้:
| Path | เก็บอะไร | บนเครื่องนี้ |
|---|---|---|
/etc |
config ของระบบ | os-release, apt/, passwd |
/usr/bin |
โปรแกรมที่ติดตั้งจาก package | 257 ไฟล์ (ls /usr/bin \| wc -l) |
/var |
ข้อมูลที่เปลี่ยนตลอด (log, cache, DB) | apt cache อยู่ที่นี่ |
/home, /root |
บ้านของผู้ใช้ / ของ root | คุณอยู่ที่ /root |
/tmp |
ไฟล์ชั่วคราว | tmpfs — หายเมื่อ host เคลียร์ |
/proc, /sys |
"หน้าต่าง" มองเข้า kernel (ไม่ได้อยู่บนดิสก์) | proot bind มาจาก Android |
1.2 Absolute vs Relative path¶
pwd # /root ← ตำแหน่งปัจจุบัน
cd /usr/bin # absolute: เริ่มจาก /
cd ../etc # relative: เทียบจากที่ปัจจุบัน → /usr/etc (ไม่มี!)
cd /var/log # ต้องมี / นำหน้าเสมอถ้าเริ่มจาก root
cd ~ # ~ = /root (ค่า $HOME) ไม่ใช่ /home/root
cd - # กลับไปโฟลเดอร์ก่อนหน้า (สลับไปมาเร็วมาก)
กับดักคลาสสิก: cd ../etc ให้ /usr/etc ไม่ใช่ /etc — เพราะ .. ขึ้นไปแค่ชั้นเดียว
1.3 ls ที่ควรใช้จริง¶
ls -l # long: สิทธิ์ เจ้าของ ขนาด วันที่
ls -la # + ไฟล์ซ่อน (ขึ้นต้นด้วย .)
ls -lh # ขนาดอ่านง่าย (K/M/G)
ls -lt # เรียงใหม่→เก่า
ls -ltr # เก่า→ใหม่ (ตัวท้ายสุดที่เราเพิ่งแก้) ← ใช้บ่อยที่สุด
ls -ld /tmp # ดู "โฟลเดอร์นั้น" ไม่ใช่ "ของข้างใน"
อ่าน output ให้เป็น — บรรทัดจริงจากเครื่องนี้:
drwxr-xr-x. 2 root root 3452 Nov 14 12:42 bin
│└┬┘└┬┘└┬┘ │ │ │ │
│ │ │ │ │ │ │ └─ ชื่อ
│ │ │ │ │ │ └──────── เวลาที่แก้ล่าสุด
│ │ │ │ │ └────────────── ขนาด (byte)
│ │ │ │ └─────────────────── กลุ่ม
│ │ │ └─────────────────────── เจ้าของ
│ │ └────────────────────────── สิทธิ์ "คนอื่น" (other)
│ └───────────────────────────── สิทธิ์ "กลุ่ม" (group)
└─────────────────────────────── สิทธิ์ "เจ้าของ" (user)
d = directory, - = ไฟล์ปกติ, l = symlink
1.4 Symlink — กลไกที่เพิ่งเจอในบทเรียน webi¶
ln -s go-v1.27.4 go # symbolic link (ชี้ชื่อ)
ln go-v1.27.4/go go2 # hard link (ชี้ inode เดียวกัน — ใช้ได้เฉพาะไฟล์)
readlink -f ~/.local/opt/go # /root/.local/opt/go-v1.27.4 ← ปลายทางจริง
นี่คือเหตุผลที่ go env GOROOT รายงาน go-v1.27.4 ไม่ใช่ go — โปรแกรมถาม kernel ว่า "ตัวฉันอยู่ path จริงไหน"
1.5 find — ค้นหาที่ทรงพลังกว่า ls¶
find /etc -name "*.conf" -type f # หาไฟล์ .conf
find ~ -maxdepth 2 -type d -name "*go*" # หาโฟลเดอร์ชื่อมี go ลึกไม่เกิน 2 ชั้น
find /var/log -mtime -1 # แก้ไขภายใน 24 ชม.
find . -size +100M # ไฟล์ใหญ่กว่า 100 MB
find . -name "*.tmp" -delete # ⚠️ ลบจริง — ใส่ -print ก่อนเสมอ
1.6 แบบฝึกหัด (ลองเลย 3 ข้อ)¶
# 1) หาว่า Debian เวอร์ชันอะไร และ kernel ที่ proot หลอกไว้คืออะไร
cat /etc/debian_version; uname -r
# 2) หาไฟล์ config ใน /etc ที่ใหญ่สุด 5 อัน (ใบ้: find + du + sort)
find /etc -type f -exec du -h {} + 2>/dev/null | sort -rh | head -5
# 3) พิสูจน์ว่า symlink กับไฟล์จริงไม่เหมือนกัน
ls -l ~/.local/opt/ # go เป็น l (link)
stat ~/.local/opt/go # ดู inode
stat ~/.local/opt/go-v1.27.4 # inode ต่างกัน